قلم سپید

شاید پس از آنکه فردی در مصر به برکت روشن شدن نخستین فتیله انقلاب این کشور که به سرنگونی دیکتاتوری حسنی مبارک منجر شد نام فرزند خود را «فیس بوک» نهاد، کسی فکر نمی کرد که شبکه های اجتماعی مجازی با این سرعت تحولات سیاسی در کشورهای دیگر را ایجاد کنند اما گویا این موج ولو به دفعات ضعیف تر به کشورهای حوزه بالکان نیز سرایت کرده است.

بر اساس جدیدترین اخبار دریافتی به نظر می رسد که  گروه های معترض در کشورهای حوزه بالکان که به دلایل متعدد در فضای سیاسی - اجتماعی آنها ظرفیت های فراوانی برای شکل گیری تجمعات ضد دولتی وجود داشته و دارد، اکنون به ابزاری جدید و متفاوت برای سازماندهی اعتراضات خود دست یافته اند.

بر این اساس آنگونه که رسانه های کرواسی گزارش کرده اند امروز جمعیتی متشکل از دانشجویان، کارمندان و مردم عادی برای اعتراض به سیاست های دولت با تجمع در محوطه پیرامونی ساختمان های دولت و پارلمان این کشور و سر دادن شعارهای بعضا تند، اعتراض خود را به گوش رسانه ها و شاید مقامات کشورشان رسانیده اند.

نکته قابل توجه این تجمع که کاملا مردمی و دانشجویی بوده «ریشه شکل گیری» و در واقع «جرقه نخستین» آن است؛ هر چند که این تجمع بسیار کوچکتر و به لحاظ ماهیت و کمیت با حوادث تونس، مصر و دیگر کشورهایی که این روزها اخبارشان بر صدر تحولات جهان نشسته، قابل مقایسه نیست اما مسئله ای که می توان در این چارچوب به آن پرداخت بهره گیری معترضان از «ابزاری مشترک» برای بیان اعتراض شان به حاکمیت است.

سابق بر این به ویژه در کشورهای حوزه بالکان رسم بر این بوده که این قبیل تجمعات با «فراخوان حزب مخالف دولت» یا همان «اپوزیسیون» که در مقاطع مختلف تاریخی بین احزاب رفورمیست یا رادیکال می چرخیده ساماندهی و اداره شود اما گویا این قاعده به تبع حوادث جاری در قالب دموکراسی خواهی های نوپای جهان عرب در حال دگرگونی است و انگار نسیمی از این طوفان ویرانگر به بالکان نیز دمیده است.

هر چند که برخی منابع خبری و تحلیلی داخلی و خارجی به اشتباه حرکت های ضد دولتی اپوزیسیون قدرتمند آلبانی را به عنوان تابعی از تحولات جاری در جهان عرب و سقوط پی در پی دیکتاتوری های آن سامان نگریستند اما واقع امر آن است که تحرکات اپوزیسیون آلبانی به رهبری ادی راما، شهردار تیرانا حرکتی سابقه دار و کاملا ریشه دار در «نظام حزبی» کشورهای بالکان است؛ در واقع آنچه که رسانه ها مدتی قبل به بهانه تحولات جهان عرب در پی شبیه سازی آن در مناطق دیگر جهان از جمله بالکان بودند امروز هر چند در ابعادی کوچکتر اما در زاگرب، پایتخت کرواسی رخ نموده است.

صفحه ای که انقلاب مصر را کلید زد!

با مرور حوادث چند ماهه اخیر جهت سرنگونی ساختارهای دیکتاتوری و جایگزینی نظام های مردمی و دموکراتیک، به وضوح می توان دریافت که در این حرکت ها «مردم» به مراتب سریعتر و جلوتر از احزاب و رهبران سیاستمدار حرکت کرده اند و جالب آنکه در چنین فضایی بعضا گروه های سابقه دار سیاسی به تائید جنبش های مردمی پرداخته و در روالی غیرمعمول، «مطالبات سابقا حزبی شان» را با «خواسته های به واقع ملی» مطابقت داده اند؛ در این میان ابزارهایی چون شبکه های اجتماعی نظیر «فیس بوک» و «توییتر» این فرایند را تسهیل و تسریع نموده اند.

آنچه امروز در زاگرب مشاهده شد را تنها می توان «یک نشانه» دانست؛ نشانه ای از رسیدن بخشی از پیام جنبش های نوپای مردمی به بالکان! منطقه ای که روزگاری خود سردمدار تغییر حاکمیت با ساحتاری نو در قالب «انقلاب های رنگین» بود؛ امروز این پیام از آن سوی دنیا به این سو رسیده که «هر فرد» می تواند با ساده ترین ابزار اطلاع رسانی «یک حرکت» به راه بیندازد، آنچه امروز در زاگرب رخ داد حرکتی بود که با فراخوانی ساده در فیس بوک شکل گرفت و مورد استقبال دیگران واقع شد. این فرایند را می توان به وضوح نوعی «اپیدمی جنبش های مردمی با مختصات جدید» توصیف کرد که تنها در فضایی با ویژگی های «دهکده جهانی» قابل تصور است. 

ریشه ای شدن اپیدمی مذکور در کشورهای حوزه بالکان که از سوی بسیاری از تحلیل گران به «انبار باروت» تشبیه شده، شرایط خاص این حوزه را به مراتب پیچیده تر خواهد کرد؛ شاید این خود آغاز دورانی جدید در معادلات سیاسی منطقه ای و جهانی باشد که اصلی ترین مختصات آن آغاز حرکت های اصلاحی از «جریانات فردی» به جای «تشکیلات حزبی» است؛ اما اینکه چنین فضایی در نظام بین الملل و به تبع آن بالکان نهادینه خواهد شد یا خبر، طبعا نیازمند گذر زمان و مشاهده تحولات آتی است.

》همين مطلب در پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان (ايربا)